Korapsyon: Kung anong bigkas, siyang baybay

KORAPSYON: KUNG ANONG BIGKAS, SIYANG BAYBAY

ni Gregorio V. Bituin Jr.

Nabasa ko ang sinulat ni National Artist Virgilio S. Almario sa kanyang kolum na Filipino Ngayon sa pesbuk hinggil sa baybay ng salin sa wikang Filipino ng corruption. Tinalakay nga niya kung korupsiyon ba o korapsiyon ang tamang salin. Basahin ang kanyang sanaysay na may pamagat na KORUPSIYON O KORAPSIYON? sa kawing na: https://web.facebook.com/photo?fbid=1403137705151190&set=a.503294381802198

Pansinin. Sa dalawang nabanggit na salitâ ay kapwa may titik i sa pagitan ng titik s at y. Hindi niya binanggit ang salitang korapsyon. Palagay ko'y dahil mas akademiko ang kanyang talakay.

Sa karaniwang manunulat tulad ko, natutunan ko ang isang batas sa balarila na nagsasabing kung anong bigkas ay siyang baybay. O kung paano sinabi ay iyon ang ispeling.

Kaya sa wari ko ay walang mali sa salitang korapsyon o kaya'y kurapsyon. Di tayo tulad ng mga Inglesero na talagang mahigpit sa ispeling.

Ang salitang korapsyon ang ginamit ng mga taga-Pasig sa kanilang konsiyertong Pasig Laban sa Korapsyon noong Nobyembre 8, 2025, kung saan isa ako sa naimbitahang bumigkas ng tulâ hinggil sa nasabing napapanahong isyu.

Kaya ang salitang korapsyon ang gagamitin ko sa ipapagawa kong tarp para sa paglahok sa isang konsyerto sa Nobyembre 22, kung saan nakasulat: National Poetry Day 2025: TULA'T TULIGSA LABAN SA KORAPSYON. Planong ganapin iyon sa isang komunidad ng maralita sa Malabon. Tutulâ ako sa konsiyerto bilang sekretaryo heneral ng pambansang samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML).

Ang salitang iyon din ang madalas kong gamitin sa pagkathâ ng tulâ. At iyon din ang naisip kong gamitin sa isang munting aklat ng tulâ na ilalabas ko sa Disyembre 9, kasabay ng International Anti-Corruption Day. Ang nasabing libreto, na sukat ay kalahating short bond paper at nasa limampung pahina, ay may pamagat na TULA'T TULIGSA LABAN SA KORAPSYON.

Gayunman, iginagalang ko ang pagtingin ni Rio Alma (sagisag sa pagtulâ ni V. S. Almario) hinggil sa korupsiyon o korapsiyon. Si Sir Rio ay naging gurô ko sa pagtulâ sa LIRA (Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo) nang kumuha ako ng pagsasanay rito mula Setyembre 1, 2001 hanggang grumadweyt dito noong Marso 8, 2002.

Halina't abangan ang paglulunsad ng munting aklat laban sa korapsyon sa Disyembre 9, ang pandaigdigang araw laban sa korapsyon. Inaayos lang ang lugar na paglulunsaran ng aklat.

11.12.2025

P.S. Salamat kay Ninong Dado sa litrato

Ang payò nila hinggil sa pag-inom

ANG PAYÒ NILA HINGGIL SA PAG-INOM

birthday ni Dad sa Disisyete ng Nobyembre

pamangkin ko sa Disiotso ng Nobyembre

Disinwebe naman ang utol kong babae

habang utol kong lalaki'y sa Bentesyete

ngayong a-Onse, ikalimang death monthsary

ng aking butihing asawang si Liberty

ano't kayraming kaganapan ng Nobyembre

sa araw ni Bonifacio pa'y magrarali

may payò nga ang ama kong namayapa na

na hanggang ngayon ay akin pang dala-dala:

"Huwag kang mag-iinom pag nalulungkot ka.

Mag-inom lang kung may okasyon o masaya."

tiyak, iyan din ang nanaisin ng sinta

huwag kong lunurin sa alak ang problema

oo, sa payò sa akin ay tama sila

Dad, Libay, salamat sa inyong paalala

- gregoriovbituinjr.

11.11.2025

* litrato kuha sa kalapit na bar habang isang oras na naghihintay na magawâ ang tarp

Sana, Bagyo, tinangay mo na ang mga kurakot!

SANA, BAGYO, TINANGAY MO NA ANG MGA KURAKOT!

kayrami nang namatay sa bagyong Tino sa Cebu

si bagyong Uwan, nanalasa sa bansa ni Juan

sana ang tinangay nila'y korap na pulitiko

na nagpakasasa't nandambong sa pondo ng bayan

sana, namatay sa bagyo'y yaong mga kurakot

na birthday wish ng broadcaster na si Ms. Kara David

sana, inanod sa baha'y mga trapong balakyot

at di yaong mga mahihirap nating kapatid

bagyuhin sana'y mga kurakot sa ghost flood control

na nagsibukol ang bulsa sa nakaw nilang pondo;

salamat po, Sierra Madre, sa iyong pagtatanggol

sa maraming kababayan, lungsod at munisipyo

subalit kayrami mang SANA, baka di matupad

kung tao'y di kikilos upang ibagsak ang bulok

kung ang gulong ng katarungan ay sadyang kaykupad

at nanunungkulan pa rin ang mga trapong bugok

- gregoriovbituinjr.

11.11.2025

* litrato mula sa pahayagang Remate, 11.08.2025

Lagot sila kay Agot

LAGOT SILA KAY AGOT

artistang si Agot Isidro, may tanong sa atin

di palaisipan ngunit ating pakaisipin:

"Kung kayo si Sierra Madre, sinong iboboto n'yo?"

na sinundan pa, "Yung papayag na kalbuhin kayo?"

may pasaring pa, "Panay ang Salamat Sierra Madre,

pero iboboto, yung mga pro-mining." mensahe

n'ya'y tagos, anya pa, "So alam na next election ha."

simpleng pahayag, sa puso'y kumukurot talaga

sa ulat ay nagawa raw ng mga kabundukan

ng Sierra Madre puksain, mata ng bagyong Uwan

kaya maraming sa Sierra Madre nagpasalamat

tila isa itong paanyayang gawin ng lahat

maraming salamat sa mga pasaring mo, Agot

sa mga minahang naninira ng mga bundok

lalo sa mga pulitikong kurakot at buktot

na nararapat lang na mapiit at mapanagot

- gregoriovbituinjr.

11.11.2025

* ulat mula pahayagang Abante, 11.11.2025, p.5

Sa panlimang death monthsary ni misis

SA PANLIMANG DEATH MONTHSARY NI MISIS

ginunita ngayong a-Onse ng Nobyembre

muli'y pagsinta ang padala kong mensahe

sa panglimang death monthsary ng aking misis

nagpapakatatag kahit naghihinagpis

di pangkaraniwang araw bawat a-Onse

ng buwan, inaalala ang kinakasi

marami mang trabaho ay gugunitain

bawat a-Onse ay may tulang kakathain

napakapayak man ng aking nagagawâ

nagninilay bilang tanda ng paggunitâ

sa tahanan ay may kandilang itinirik

habang sa iwing puso'y may sinasatitik

tititigan kong muli ang iyong larawan

na tanging magagawâ sa kasalukuyan

bagamat maraming pagtutuunang pansin

saliksik, pagsasalin, pagkilos, sulatin

- gregoriovbituinjr.

11.11.2025

Ang demokrasyang batid ng dinastiya

ANG DEMOKRASYANG BATID NG DINASTIYA

Ang demokrasya raw ay

OF the prople,

FOR the people,

and BY the people

na mababasa

sa Gettysburg Speech

ni Abraham Lincoln

subalit iba

ang pagkaunawa

ng dinastiya

sa demokrasya,

o marahil nga'y

iniba nila:

Sa kanila

ang demokrasya ay

OFF the people,

POOR the people,

and BUY the people.

hindi kasama ang tao

pahirapan ang tao

at bilhin ang tao

o marahil

ang POOR the people

ay POUR the people

ng mga ayuda

upang iboto

muli ang trapo

- gregoriovbituinjr.

11.10.2025

* mga litrato mula sa pahina ng Partido Lakas ng Masa (PLM)

Si Prof. Xiao Chua at ako

Litrato kuha sa book launching ng "1 Xiao Time, Mga Dakilang Pilipino" sa HistoEx (History to Experience) sa Gateway 2, Cubao, QC, Agosto 3, 2025.

Litrato kuha sa Bantayog ng mga Bayani, Oktubre 22, 2022, sa aktibidad na Balik-Alindog Bantayog.

SI PROF. XIAO CHUA AT AKO

Mabuti't natatandaan pa ako ng historyan na si Prof. Michael Charleston "Xiao" Chua nang makabili ako ng aklat niyang "1 Xiao Time, Mga Dakilang Pilipino" sa HistoEx (History to Experience) sa Gateway 2 sa Cubao. Natandaan niya ako dahil isinulat niya ang dedikasyon sa aking pangalan.

3 Agosto 2025

Para kay Greg Bituin,

Bayani ng kalikasan!

Xiao Chua

Nakatutuwa dahil isinulat niya roon ang "Bayani ng kalikasan!" na ibig sabihin, tanda niya na naging magkatabi kami sa upuan noong 2016 nang dumating dito sa Pilipinas si dating US Vice President Al Gore para sa tatlong araw na Climate Reality training. Dinaluhan din iyon ng aking namayapang asawang si Liberty, na di ko pa asawa noong panahong iyon. Naganap iyon sa Sofitel sa Lungsod Pasay noong Marso 14-16, 2016. Nakabili noon si Prof. Xiao ng dalawa kong aklat, ang "Sa Bawat Hakbang, Climate Walk mula Luneta hanggang Tacloban" na katipunan ng mga tula sa paglalakad mula Luneta hanggang Tacloban noong bago mag-unang anibersaryo ng super typhoon Yolanda, at ang aklat ko ng mga sanaysay na may pamagat na "Ang Mundo sa Kalan". Dalawang aklat hinggil sa kalikasan.

Kaytindi ng memorya o photographic memory ni Prof. Xiao, pagkat siyam na taon makalipas ay tanda pa niya ako kaya may mensaheng 'Bayani ng kalikasan!' Mga kataga itong ngayon ay nagsisilbing isnpirasyon ko kaya nagpapatuloy ako sa pagtataguyod ng pagprotekta sa kalikasan at pagiging aktibo sa mga organisasyong makakalikasan, tulad ng Green Convergence, SALIKA (Saniblakas ng Inang Kalikasan) at PMCJ (Philippine Movement for Climate Justice (PMCJ). Siya pa lang ang nagtaguri sa akin ng ganyan mula pa nang maging aktibo ako sa kilusang maka-kalikasan o environment movement noong 1995 dahil sa imbitasyon ni Roy Cabonegro, environmentalist na tumakbong pagka-Senador ng Halalang 2022 at 2025. Opo, makalipas ang tatlumpung taon. Maraming salamat, Prof. Xiao.

Ikalawang pagtatagpo namin ni Prof. Xiao Chua ay noong Oktubre 22, 2022 sa Bantayog ng mga Bayani kung saan maraming boluntaryo ang naglinis doon sa panawagang Balik-Alindog, Bantayog, at nabigyan ako roon ng t-shirt. Nakabili rin siya ng aklat ko ng saliksik ng mga tula at akdang Liwanag at Dilim ni Gat Emilio Jacinto, na matalik na kasama ni Gat Andres Bonifacio sa Katipunan, aklat na 101 Tula, at dalawang isyu ng pahayagang Taliba ng Maralita ng samahang Kongreso ng Pagkakaisa ng Maralitang Lungsod (KPML).

Ikatlong pagtatagpo, ako naman ang bumili ng libro niyang "1 Xiao Time, Mga Dakilang Pilipino". Naganap iyon sa launching ng kanyang aklat sa booth ng Philippine Historical Association (PHA) sa Gateway 2, Araneta Center sa Cubao, Lungsod Quezon noong Agosto 3, 2025. Bumili rin ako roon ng kanilang mug o tasa para sa kape na may tatak na Philippine Historical Association (PHA) na siya kong ginagamit ngayon habang nagsusulat.

Mabuhay ka at maraming salamat, Prof. Xiao Chua!