Ang tula ni Procopio Bonifacio

ANG TULA NI PROCOPIO BONIFACIO

Sinaliksik ni Gregorio V. Bituin Jr.

Makata rin pala ang ikatlong nakababatang kapatid ni Gat Andres Bonifacio na si Procopio, na kasama niyang napaslang sa Bundok Buntis sa Maragondon, Cavite. Kapwa makata pala ang magkapatid na Bonifacio. Ayon sa pananaliksik, sampung taon ang tanda ni Andres kay Procopio, dahil 1873 ito ipinanganak, at kapwa sila namatay dahil sa pagpaslang sa kanila ng mga tauhan ni Emilio Aguinaldo noong Mayo 10, 1897.

May nalathalang mga sanaysay at tula si Gat Andres Bonifacio na naging pamana niya sa sambayanan. Nariyan ang mga tulang "Pag-ibig sa Tinubuang Bayan", salin ng tulang "Huling Paalam" ni Dr. Jose Rizal, "Ang mga Kasadores", "Katapusang Hibik ng Pilipinas", at "Tapunan ng Lingap", at ang tula niya sa Kastilang "Mi Abanico". Nariyan din ang sanaysay niyang "Ang Dapat Mabatid ng mga Tagalog" at "Katipunang Mararahas ng mga Anak ng Bayan."

Subalit may tula rin palang naiwan si Procopio na tungkol din sa pagmamahal sa bayan. Isa lamang ang tulang iyon na nasaliksik, at marahil ay may iba pa subalit di pa natatagpuan. Nito lamang Disyembre 9, 2019, nang mabili ko ang aklat na "Si Andres Bonifacio at ang Himagsikan" ni Jose P. Santos, sa Popular Bookstore sa Timog Avenue sa Lungsod Quezon. At sa pagbabasa niyon sa bahay ay nakita ko ang pagbanggit ni Santos sa tula ni Procopio. Sa pahina 18 ng nasabing aklat ay ganito ang nakasulat:

"Isang tula ni Procopio, kapatid ng Supremo, ang iniwan ni Andres Bonifacio kay Ginang Espiridiona, kapatid na babae ng Supremo, bago siya lumabas sa gubat, at ngayo'y sisipiin ko ng walang labis at walang kulang:"

   "Oh Inang Espanya, humihinging tawad

kaming Pilipino na iyong inanak,

panahon ay dumating na magkatiwatiwalag

sa di mo pagtupad, masamang paglingap.

   Paalam na akong Espanyang pinopoon,

kaming Pilipino humihiwalay na ngayon

ang bandera namin dulo ng talibong

ipakikilala sa lahat ng nasyon.

   Lakad, aba tayo, titigisa ang hirap

tunguhin ang bundok, kaluwangan ng gubat

gamitin ang gulok at sampu ng sibat

ipagtanggol ngayon Inang Pilipinas.

   Paalam na ako, bayang tinubuan

bayang masagana sa init ng araw

oh maligayang araw na nakasisilaw

kaloob ng Diyos at Poong Maykapal."

"Ang mga huling talata ng tulang ito na ngayon lamang mahahayag ay nahahawig sa mga huling talata ng huling paalam ni Dr. Jose Rizal. Ang tulang ito ay buong-buong nasasaulo ni Ginang Espiridiona na siyang nagkaloob sa akin ng salin. Itinutugma nila ito sa isang namomodang tugtugin nang panahong iyon, kaya't ang pagkakatula'y hindi husto ang mga pantig o silaba."

Sinusundo ko si Misis sa kanyang pinasukan

sinusundo ko si Misis sa kanyang pinasukan
dahil sabik akong siya'y muli kong masilayan
tila siya diwata sa laot ng karagatan
siya ang aking sangre sa malayong kagubatan
siya ang tagahawi ng ulap sa kalangitan

pag nakita siya, buhay ko'y umaaliwalas
ang anumang kalungkutan ay di mo mababakas
magkatuwang kami sa pangarap na nilalandas
maganda niyang ngiti'y nakakawala ng banas
kung ako'y maysakit, ang bawat haplos niya'y lunas

pangako sa sarili'y lagi siyang susunduin
uuwi kaming magkasabay sa tahanan namin
kung kailangan, aatupagin ko ang labahin
tagagayat ng sibuyas at ibang lulutuin
higit sa lahat, patuloy kami sa simulain

- gregbituinjr.

Ibasura ang E.O. 70

E.O. 70 ay dapat lang ipawalangbisa
dahil aktibista'y di naman kaaway ng madla
sila'y kumilos bilang tapat na lingkod ng dukha
aktibista'y naglilingkod sa uring manggagawa

kung kasalanan ang paglilingkod sa sambayanan
di ba't mas kasalanan ang patakarang patayan
ng pamahalaan laban sa dukhang mamamayan
kahit na walang proseso't wala pang kasalanan

kaya di makatarungan iyang E.O. 70
nang mawalan ng kalaban ang rehimeng DoDirty
nang mapulbos ang kilusang sa masa'y nagsisilbi
nang walang tutuligsa sa patayan araw-gabi

ang aktibista'y para sa panlipunang hustisya
tinutuligsa ang gobyernong bastos, palamura
lipunang makatao ang hangad ng aktibista
na di kayang gawin ng ganid at tusong burgesya

dapat lang ipawalangbisa ang E.O. 70
dahil ito'y sandata ng sistemang mapang-api
laban sa mga samahang may layuning mabuti
ang dapat ay ibagsak na ang rehimeng DoDirty!

- gregbituinjr.

Hindi krimen ang aktibismo

aktibista'y katulad ng mga Katipunero
sila'y may simulain at niyakap na prinsipyo
itinataguyod ang pakikipagkapwa-tao,
katarungan at pagkakapantay-pantay sa mundo

isang lipunang makatao ang pangarap nila
isang lipunang walang ganid na kapitalista
lipunang umiiral ang panlipunang hustisya
lipunang walang pang-aapi't pagsasamantala

aktibista'y kumikilos para sa karapatan
ng tao at para sa katarungang panlipunan
nais nilang mawala na ang tiwali't gahaman
upang magkaroon ng ginhawa't kapanatagan

kinakalaban ng aktibista ang mga sakim
sa kapangyarihan at nagdudulot ng panimdim
kinakalaban nila ang diktadurang malagim
na ang puso't isipan ng namumuno'y madilim

kaya di krimen ang may prinsipyo't ang aktibismo!
ang kriminal ay yaong mga negosyanteng tuso
na nanghuhuthot sa lakas-paggawa ng obrero
at palakad sa pamahalaan ay tiraniko

sa gobyerno'y kriminal ang pinunong tuso't tunggak
na sa elitistang naghahari pumapalakpak
kriminal ang pinunong pagpaslang ang nasa utak
kaya dapat lang ang mga tulad nila'y ibagsak!

- gregbituinjr.

Tutulan, labanan ang salot na E.O. 70

E.O. 70 ay pananabas sa karapatan

na mithi'y durugin yaong lehitimong samahan

patakarang nais takutin itong mamamayan

at ituring pa tayong kaaway ng sambayanan

E.O. 70 ay patakaran ng pandarahas

na mismong karapatang pantao ang tinatabas

ito'y patakarang mismong gobyerno ang nagbasbas

nang samahan ay ituring na kalaban ng batas

tutulan, labanan ang patakarang E.O. 70

tutulan, labanan ang panonokhang araw-gabi

tutulan, labanan, sistemang bulok, mapang-api

tutulan at wakasan na ang rehimeng DoDirty

- gregbituinjr.

* ang tula ay nilikha at binasa ng makata sa rali ng grupong IDefend sa harap ng tanggapan ng National Housing Authority (NHA), hapon ng Disyembre 10, 2019, Pandaigdigang Araw ng Karapatang Pantao

Human Rights Walk sa ikaapat na pagkakataon

Human Rights Walk sa ikaapat na pagkakataon

Upang itaguyod ang karapatan natin ngayon

Muli ay naglakad pagkat ito ang aming tugon

At layon upang ilantad ang laksang kabulukan

Ng sistemang tokhang na mithiin lang ay patayan.

Rinig mo rin ba ang hikbi't daing ng namatayan

Itong paglalakad mula C.H.R. hanggang Mendiola'y

Ginagawang sadya laban sa bulok na sistema

Humahakbang na para sa panlipunang hustisya!

Titiyakin nating sa tokhang ay may mananagot

Susulong tayo upang karahasan ay malagot

Walang iwanan hangga't hustisya'y di pa maabot!

Ating ipagpatuloy ang taunang Human Rights Walk

Lalo't nais nating tokhang at tiwali'y ilugmok

Kumilos tayo at ibagsak ang sistemang bulok!

- gregbituinjr.

* ang tula ay nilikha at binasa ng makata sa rali ng BMP-SANLAKAS-PLM, umaga sa tulay ng Mendiola sa Maynila, Disyembre 10, 2019, Pandaigdigang Araw ng Karapatang Pantao

* Pasasalamat sa lahat ng sumama at sumuporta sa ikaapat na Human Rights Walk! Mabuhay kayo!

Buwis-buhay sa trabaho

kinunan ko ng larawan ang isang manggagawa
siya'y nagtatrabaho ngunit peligrosong lubha
nasa tuktok ng gusaling sadyang nakalulula
malapit kay kamatayang tila di alintana

isang bahagi ng gusali'y pinipinturahan
at buwis-buhay ang gawaing kinakailangan
malakas ang loob sa trabahong dapat gampanan
mabuti't di siya nahulog sa kinalalagyan

sa pagka-stuntman kaya, obrero ba'y sinanay?
na gagawin ang trabaho kahit na buwis-buhay?
di na ba naisip na isang paa'y nasa hukay?
na sakaling magka-aksidente siya'y mamatay?

mataas yaong gusali kung iyong tatanawin
na dapat mong pag-ingatan kung iyong aakyatin
sa tayog ng gusali't init ng araw gagawin
trabaho'y ginawa para sa munting sasahurin

nawa sa baywang ay may tali siyang nakabigkis
na makasasagip sakaling sakuna'y gumahis
mabuhay ang obrerong buhay na'y ibinubuwis
kahit na sa kakarampot na sweldo'y nagtitiis

- gregbituinjr.