Ang pabahay ay karapatang pantao

ANG PABAHAY AY KARAPATANG PANTAO

batid ng maralitâ ang katotohanang

bawat pabahay ay pantaong karapatan

kayâ iyang demolisyon ay kasamaan

pagkat dangal ng dukhâ ang niyuyurakan

kayâ dukha'y patuloy na nakikibaka

pagkat magkaroon ng bahay ay hustisya

bahay at búhay ay ipaglalaban nila

laban sa mga tuso't mapagsamantala

lalaban nakatira man sa barungbarong

upang ipagtanggol ang kaunti mang meron

ipaglalaban kahit maliit mang silong

basta't sa pamilya'y mayroong nagkakanlong

kayâ bago kayo magdemolis ng bahay

ng maralitâ, pag-isipan ninyong tunay

hangga't wala pang malilipatang mahusay

huwag silang galawin nang walang umaray

- gregoriovbituinjr.

02.12.2026

* litrato mulâ sa google

Ang aklat ng 34 na kwento ni H. G. Wells

ANG AKLAT NG 34 NA KWENTO NI H. G. WELLS

Maikling sanaysay at tula ni Gregorio V. Bituin Jr.

Katulad ng manunulat na Pranses na si Jules Verne ay kilala rin ang manunulat na Ingles na si Herbert George Wells sa mundo ng science fiction. Mayroon na ako ng mga aklat ni Verne, tulad ng  Journey to the Center of the Earth, Twenty Thousand Leagues Under the Seas, at Around the World in Eighty Days. Subalit wala pa akong kalipunan ng mga maikling kwento ni Verne.

Kaya nang makita ko ang aklat na The Crystal Egg & Other Stories ni H. G. Wells ay di na ako nagdalawang isip na bilhin iyon sa Book Sale sa Farmers Plaza, kaninang hapon, Pebrero 12, 2026. Bihira ang ganitong pagkakataon. Gayunman, mayroon na ako ng ilang klasikong nobela ni H. G. Wells, tulad ng The Time Machine, at The War of the Worlds. Habang napanood ko naman sa sinehan ang kanyang nobelang The Island of Doctor Moreau, at napanood sa telebisyon ang kanyang The Invisible Man. 

Nabili ko ang nasabing aklat sa halagang P240. Pambili ko sana iyon ng limang kilong bigas na tig-50 ang kilos, subalit hindi ko pinalampas ang pagkakataong bilhin ang aklat. Sanay naman akong mag-fasting, huwag lang palagi.

Umabot din ang aklat ng 480 pahina (30 pahina ang naka-Roman numeral, habang 450 pahina naman ang naka-Hindu Arabic numeral. Ang aklat ay may sukat na 5" x 7.75" at kapal na 1". Naglalaman iyon ng tatlumpu't apat na kwento.

bihira ko lang makita sa mga book store

itong kalipunan ng maiikling kwento

ni H. G. Wells kaya binili ko na ngayon

bago pa mawala't maunahan pa ako

tiyak na marami akong matututunan

sa kanyang sinulat na mga science fiction,

dystopian novel, at social realism man

di dapat palampasin ang pagkakataon

pambili ng bigas, ibinili ng libro

inuna'y aklat, imbes na lamnan ang tiyan

ganyan yata talaga ang mga tulad ko

sanay nang mag-fasting, basta't utak malamnan

nawa ako'y makapagsulat pa talaga

di lang ng mga tulâ kundi ng nobela

02.12.2026

Ang tula'y aking tulay - tanaga-baybayin

ang tula'y aking tulay

sa bayan at sa búhay

kapwa aping kalakbay

ay tutulaang tunay

- tanaga-baybayin

gbj/02.12.2026

Namang at Namin, ina-autocorrect sa 'Naming"

NAMANG AT NAMIN, INA-AUTOCORRECT SA 'NAMING'

Maikling sanaysay at tulâ ni Gregorio V. Bituin Jr.

Naging maingat na akong bantayan ang biglaang pagbabago ng salitâ dahil sa auto-correct sa Microsoft Word na madalas kong gamitin.

Kayâ bukod sa aking mga kwaderno kung saan madalas akong kumathâ o nagsusulat, iyon naman ay tinitipa ko na sa Notepad, hindi na sa Word, upang hindi agad ma-auto-correct ng kompyuter. Ina-auto-correct kasi ng Word sa Ingles ang mga salita sa wikang Filipino, kayâ nasasabi ko tuloy madalas, naga-auto-wrong na naman ang kompyuter, na kung ngitian ko lang sa simulâ ay kinaiinisan ko na kalaunan.

Kayâ bago ko i-upload ang isang sanaysay, kwento o tulâ ay tinitiyak kong wasto ang pagbaybay o spelling ng mga salitâ. Dahil pag may nakita akong mali ay pinag-uukulan ko talaga ng panahon upang i-edit ang maling pagbaybay.

Isa sa mga halimbawà ng mga salitâ ay ang "namang" at ang "namin" na ina-auto-correct at nagiging "naming" o ginagawang Ingles ang salitâ. Nakakaasar, kaya dapat ka talagang maging mapagmatyag pag Word ang gamit mo.

Sa Notepad sa laptop ay di binabago ang mga salitâ kayâ iyon ang madalas kong gamitin. Subalit ang Notepad sa cellphone, dati'y hindi naga-auto-correct, subalit ngayon ay naga-auto-correct na.

Naranasan ko ito noon nang dinala ko sa printing press ang isang ilalathalang diyaryong Obrero, higit isang dekada na ang nakararaan. Nakita ko ang isang kamalian sa artikulo ko na nasa plate, nang mabasa kong "Matapos ang talumpati sa rali, agad naming niyakap ni KR..." Mukhang dalawa kaming yumakap sa nagtalumpati, gayong siya lang ang yumakap.

Gayong ang isinulat ko sa orihinal ay "Matapos ang talumpati sa rali, agad namang niyakap ni KR..." Kaya inayos agad ng stripper ang nasabing plate, ginupit ng cutter ang mali, inayos, at nilagyan ng scatch tape. Di pa uso noon ang CTP (computer to plate). Bago kasi i-layout sa pagemaker na gamit namin noon ay tinitipa mula sa Word ang mga artikulo. At pag dinala mo na sa printing press 'yung ni-layout mo, ipaplakda na iyon sa plate o sa master stencil. Buti may CTP na ngayon, kaya mas madali na ang printing.

Noon pa'y ina-autocorrect na ng Word ang mga salitâ. Kaya kung hindi ka matalas mag-edit ng sarili mong gawâ, aba'y baka malathalâ na lang ang kamalian at hindi mo na iyon maedit. Kayhirap namang iisa-isahin mong i-correct ang isang libong kopya ng dyaryo.

WIKANG FILIPINO, INA-AUTOCORRECT SA INGLES

akala ng Microsoft Windows, typo error

o maling spelling o baybay ng salitâ

gayong tinitipa ko'y nasa Filipino

ina-autocorrect, akala'y Ingles iyon

kayâ dapat maging mapagmatyag din tayo

sa kompyuter o sa cellphone man isinulat

na bago i-upload, i-edit mong totoo

baka may makalusot na mali, nalingat

mahirap nang i-edit pag nalathalà na

halimbawa, sa magasin o pahayagan

buti kung nasa pesbuk o sa blog mong sadyâ

maeedit mo pa't mali'y mapapalitan

ganyan lang naman talaga ang autocorrect

makulit, kaya dapat talasan ang edit

02.12.2026

* litrato mula sa Disksiyonaryong Adarna, pahina 616

Pag-inom ng dyus na luyang dilaw

PAG-INOM NG DYUS NA LUYANG DILAW

tuwing makalawa ng umaga

umiinom ako ng salabat

na luyang dilaw, di simpleng lúya

kundi turmeric, na pampalakas

magaling nga raw ito sa immune

system na tumutulong labanan

ang anumang impeksyon, kung meron

balat pa'y pinangangalagaan

lunas daw sa pamamaga't sakit

upang lumusog din daw ang pusò

inumin lang minsan, di malimit

o kaya sa pagkain ay ihalò

iniinom na'y dyus na turmeric

kalusuga'y lagi nang isipin

mahirap nang ang mata'y tumirik

lalo't kayrami pang susulatin

- gregoriovbituinjr.

02.12.2026

Ibasura

IBASURA

kalat sa lansangan, ibasura

ilagay sa wasto ang basura

nabubulok at di nabubulok

paghiwalayin, di sinusunog

ang mga mata'y ating imulat

sa paligid na animo'y gubat

nang dahil sa basurang nagkalat

walisin din pati mga korap

ibasura pati trapong bugok

pati mga lingkod-bayang bulok

isama ang kontraktor na hayok

na sa ghost flood control nakatutok

mga upos, plastik, ibasura!

pati mga trapong palamara!

pulitikong korap, isama na!

bulok na sistema, ibasura!

- gregoriovbituinjr.

02.11.2026

Salamat sa aklat ng tulâ, kamakatâ

SALAMAT SA AKLAT NG TULÂ, KAMAKATÂ

salamat sa aklat ng tulâ, kamakatâ

dahil sa Buwan ng Sining, nagkitang sadyâ

sa isang pagtatanghal, pagbigkas ng tulâ

patuloy sa sining, daanan man ng sigwâ

animo'y pitong parang ang aking sinuyod

habang parang kalabaw akong kumakayod;

ang aklat mong "Sa Pinakaubod ng Lugod"

ay binabasa ko, sa trabaho ma'y pagod

tulang nalathalà sa libro'y labing-apat

kahanga-hangang sa pagtula'y naging tapat

kayâ bigyan ka ng gawad ay nararapat

dapat ka lang tanghaling makatâ ng lahat

mabuhay ka, Glen Sales, at ang iyong libro!

taos akong nagpupugay, ako'y saludo!

- gregoriovbituinjr.

02.11.2026

* kuha sa Bahay Tsinoy nang bumigkas ng tulâ ang mga kasapi ng Angono 3/7 Poetry Society, kasabay ng Pasinaya 2026, at doon ay binigyan ako ng makatang Glen Sales ng sipi ng kanyang aklat ng mga tulâ

* una kaming nagkasama ng makatang Glen Sales sa grupong KAUSAP (Kapatirang Umuugnay sa Sining at Panitikan)